Denizlerin akrobatı: Yunuslar
 |
Okyanusların bu canayakın canlıları,dişli balinalar grubuna girer.Yunus, diğer memeliler gibi sıcakkanlıdır. Doğurarak ürer, yavrularını sütleriyle besler.Yunusların çoğunun boyu, 120 cm ile 300 cm arasındadır.Denizlerde 40′ı aşkın türü yaşamaktadır.
Karadeniz’de yılda en az 3 bin yunus tesadüfen ağlara takılarak boğulduğu ve karaya vurduğu tahmin edilmektedir. 2003 yılının nisan, mayıs, haziran aylarında Batı Karadeniz’de karaya vuran yunus türlerinin tespiti için 45 km’lik sahil taranarak 177 adet yunus bulunmuştur. (Kaynak: Tüdav-Türk deniz araştırmaları vakfı)
1983 yılında imzalanan ve ülkemizin de taraf olduğu uluslararası antlaşmalar sonucunda deniz memelileri koruma altına alınmıştır. Avlanması yasaktır.
Yunuslar sürü halinde yaşarlar
Yunuslar yüz kadar hayvandan oluşan bir sürü halinde yaşarlar. Bu sürüler kilometrelerce yayılabilirler. Dişiler ve yavrular topluluğun ortasında yer alarak yüzerler. Böylece erkek yunuslar tarafından korunurlar.
Yunuslar birbirlerine yardım ederler!
Bir yunus tehlikede olduğu zaman sıkıntıda olduğunu gösteren sesler çıkartır. Hemen bütün sürünün bireyleri tehlikede olan yunusa yardıma giderler.
Eğer bir yunus hasta ya da yaralıysa başka bir yunus onu sırtına alarak soluk alabilsin diye suyun yüzeyine çıkartır.
Yunusların dişlerinin sayısı yedikleri yiyeceklere göre değişir
Büyük yunuslar gibi bazı yunuslar balıktan başka bir şey yemezler. 150 tane dişleri vardır ve bu dişler geriye doğru eğimlidir. Yuvarlak kafalı gibi öteki yunuslar yumuşakçalarla beslenirler. Bunların diş sayıları daha azdır ve çeneleri daha toparlaktır.
Yavru yunusun önce kuyruğu doğar!
Yavru yunusun ana karnından önce kuyruğu çıkar. Doğumdan hemen sonra ana yunus yavrusunu ilk soluğuna alsın diye hemen su yüzeyine çıkartır. Aslında yunus bir balık değildir. Bütün memeliler gibi akciğerleri vardır.
En hızlı yunus Orka’dır. Saatte 55 km hızla yüzer. Bütün memeli deniz canlılarının arasında şampiyondur.
Yunusların haberleşmesi
Yunuslar aralarında haberleşmek için bizim gibi ciğerlerindeki birikmiş havadan yararlanırlar. Böylece sesler çıkartabilirler. Ama ses telleri yoktur.
Islıklar
Yunuslar ıslık sesi, gıcırtı sesi ya da şaklama sesi çıkartırlar. Bu gürültüler hemen öteki yunuslar tarafından algılanır. Gerçekte sesler suyun içinde 4 kat güçlenir ve havadakinden yarı yarıya yayılma hızı azalır.
Yüksek atlama rekoru: Yunus 7 metre yükseğe zıplayabilir. Kanguru ise ancak 4 metre zıplar.
Patlama sesleri!
Yunuslar, havlamayı ya da inlemeyi andıran patlayıcı sesler çıkartırlar. Bunu özellikle tehlikede oldıkları zaman yaparlar. Bu bir sıkıntıyı gösteren sestir.
Tümsek
Sesötesi dalgalar yunusun başının üzerinde bulunan ve bir yağ birikiminden oluşan bir tümsekten yayılır. Bir engele çarpan ses dalgası tıpkı bir yankı gibi yunusa geri döner Yunusun beyni gelen bu yansımaları çözümler.
Dalış rekoru: Yunus 600 metre kadar derine dalabilir.
Sesötesi dalgalar
Yunuslar denizin dibini taramak için ses dalgaları gönderirler.Bu bir tür radar sistemidir.Yunusların çıkardığı bu sesleri insan kulağı işitemez.
Yunuslar ses ötesi dalgaları yaydıklarında 800 metre dolaylarındaki bir uzaklıkta bulunan bir engeli ya da bir balık sürüsünü saptayabilirler. Saptadıkları bu nesneyi daha ayrıntılı incelemek için daha keskin sesötesi dalgaları gönderirler.
Yunusların karaya vurması
Bazı yunuslar kıyıya çok fazla yaklaşır. Burada su çok sığ olduğundan yunus hareketsiz kalır. Sonunda iyice kumsala sürüklenip ölür. Bu şekilde ölen yunus sürülerine rastlanabilir.
Karaya vurmak neden yunuslar için tehlikelidir?
Yunuslar kumsala çıkınca akciğerleri ve kapleri kendi ağırlıkları altında ezilebilir. Gerçekte vücur havada sudakinden çok daha fazla ağırdır.
Karaya vurma olayı açıklanamamakta, bir giz olarak kalmaktadır. Yine de ileri sürülen var sayımlar bulunmaktadır. Bir yunusun yön saptama yetisi ses ötesi dalgalar üreten sistemine yerleşen bir asalak tarafından bozulabilir. Bu durumdaki bir yunus öteki yunusları da karaya sürükleyebilir. Karaya vurma olayının nedeni yunusun bir düşmanının etkisiylede olabilir. Söz gelişi köpek balıkları yüzünden yunuslar kıyıya doğru kaçıp karaya vurabilir.
Karaya vurmuş bir yunusa yardım edilebilir mi?
Evet. Herşeyden önce itfaiyeye haber vermek gerekir.İtfaiyeciler yunusu tekrar suya ´indirmek´ için gerekli araç ve gereçler getirirler. Kurtarma sırasında yunusun derisini sürekli ıslak tutmak gerekir.Burun deliğine dolan kumu ya da suyu da temizlemek gerekir.
Suyun dışına çıkan yunusun hızı saatte 40 kilometreye ulaşabilir.
Akdeniz nasıl bir deniz?
Akdeniz neredeyse kapalı bir iç denize benzer. Sıcaklığın etkisiyle suları buharlaştığından yüksekliği her yıl 1 metre azalır.
Cebelitarık Boğazı’ndan geçen Atlas Okyanusu’nun suları Akdeniz’i besler. Bu boğazdan uzaklaştıkça suyun ısısı artar, daha tuzlu, daha ağır bir hale gelir. Ayrıca, Akdeniz’in suyu her 80 yılda bir değişir.
Akdeniz’in yunusları
Akdeniz’de tam 9 türe ayrılan bir milyondan fazla yunus yaşamakta.
Büyük yunus, kıyılara yakın bölgelerde yaşar, daha derinlerde ise binlerce mavi ve beyaz yunus bulunur.
Yunusların en küçüğü Hektor yunusudur . Boyu 120 cm, kilosu da 40 kg kadardır.
Mavi derinliklerde hayat, toz pembe değil
Akdeniz’in suları içinde 550 canlı tür yaşıyor her biri yunusların besin kaynağı!
Ancak hayat o kadar da kolay değil. Kimyasal atıklar onları hastalandırır. Petrol sızıntıları hassas ciltlerini zedeler, çok sayıdaki tekne ve gemi hayatlarını tehdit eder. Balıkçıların ağları yunusların korkulu rüyasıdır. Tüm bunlar hayatlarını zehir etmeye yeter.
Yunusların sağlığı Akdeniz’in sağlığı hakkında bir fikir verir. Akdeniz kıyılarında 450 milyon kişi yaşar ve çok sayıdaki kirliliğin, zehirlenmenin kaynağını oluşturur. Özellikle de petrol en büyük tehlikelerden biridir. Deniz üstünde yüzen petrol, canlıların oksijenle olan temasını keser.
Yunuslardan biri öldüğünde yanındakiler onu terk etmez, dayanışma adına onlar da ölüme gidebilir.
Yunuslar ve ton balıkları çoğunlukla birlikte yaşar. Ton balığı yakalamak isteyen balıkçılar çoğunlukla yunus sürülerini de feda etmek durumunda kalır, ağlarına balıklarla birlikte yunuslar da takılır.
Yunuslar ve insanlar
Yunuslarla insanlar arasındaki dostluk eski çağlara kadar uzanır. Birçok öykü,masal ve efsaneye konu olmuştur. Günümüzde yunuslar büyük deniz akvaryumlarında yaptıkları gösterilerle insanları eğlendirdiği kadar şaşırtır da. Kaş’taki yarımada üzerinde bulunan terapi merkezinde ise 3 ve 14 yaş arası engelli çocuklar Yunuslarla birlikte yüzerek tedavi görüyorlar.
Akdeniz’in tüm çevresi boyunca yunuslara rastlamak mümkün, Fransa, İspanya, İtalya sahillerinde, Cebelitarık Boğazı’nda ve Türkiye sularında…
Bazı yunuslar kendi topluluklarından ayrılıp birden kıyıya insanların arasına korkusuzca gidebilir. Bu tür örneklere, ilginç olaylara şimdiye dek birçok bölgede rastlanmıştır.
